Leśnik to piękny zawód

Z Piotrem Grygierem, Dyrektorem Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Poznaniu, rozmawia Mariola Zdancewicz

Leśnik to piękny zawód i przez lata realnego socjalizmu nie zdewaluował się szacunek do niego. Jak to się Państwu udało?

Mogę wysnuć tezę, że na ludzi, którzy obcują i zajmują się przyrodą, zawsze patrzyło się inaczej. Może to jest pewien mistycyzm, ale dzieje się tak, ponieważ zawód leśnika tworzył się przez kilkaset lat. Bazujemy więc na doświadczeniu naszych poprzedników, dzięki temu zachowujemy historyczną ciągłość zawodu. Nasz szacunek do przyrody przenosimy na korzystne relacje z ludźmi. Leśnicy od zawsze byli jedną z niewielu wykształconych grup, obok proboszcza i nauczyciela, działających na terenie wsi czy małych miasteczek. Zawód leśnika rozwija się i oczywiście nie ma wśród nas tylko i wyłącznie przyrodników. Mamy też ludzi, którzy zajmują się informatyką, logistyką i nowoczesną technologią. 

Jak tak szacowna instytucja o przedwojennych korzeniach radzi sobie w dzisiejszych czasach?

Lasy Państwowe powstały w 1924 roku. Praktycznie od początku założono samofinansowanie się instytucji. Tak się dzieje od 85 lat, z małą przerwą na okres II wojny światowej. Po wojnie, wykonując ciężkie i trudne zadania dla państwa, musieliśmy wykonywać wiele prac na rzecz podniesienia lesistości. Po roku 1989, po zmianie całego systemu gospodarczego i politycznego bardzo szybko podjęliśmy decyzje, które pozwoliły nam przetrwać, tzn. wprowadziliśmy zasadę odejścia od własnego wykonawstwa na rzecz usługowego. Oznacza to, że mogliśmy obniżyć koszty w zakresie wszystkich prac leśnych. Postawiliśmy także na wolny rynek, otwartą konkurencję w zakresie sprzedaży. Stworzyliśmy system sprzedaży internetowej. Podjęliśmy też pewne działania koordynujące koszty, np. w tym roku nie będziemy mieć awansów, podwyżek, nie będzie nagród finansowych, nie będziemy również przyjmowali nikogo do pracy, ale również nikogo nie zwolnimy.

Czy państwowa gospodarka leśna jest tą najlepszą drogą? W jakich krajach w Europie i na świecie jest podobnie?

W Polsce, podobnie jak w krajach postkomunistycznych, gospodarka była oparta na państwowej własności, na lasach znacjonalizowanych. W krajach zachodnich czy w Unii Europejskiej do dziś zachowała się ciągłość prywatnej własności. Uważam, że lasy państwowe i prywatne można z sobą rzetelnie porównać dopiero w czasach współczesnych. W wielu miejscach w Europie lasy państwowe spełniają rolę, której nie da się przecenić w stosunku do lasów prywatnych. Nikt bowiem nie jest w stanie przeznaczyć własnych pieniędzy, jak to się dzieje w lasach państwowych, m.in. na tworzenie ścieżek i obiektów edukacyjnych, które de facto przynoszą straty, ale jednocześnie dają korzyść społeczeństwu, bez szansy zwrotu tych nakładów. W Europie lasów państwowych jest najwięcej w krajach postkomunistycznych. Z kolei najmniej tych lasów występuje w Skandynawii i na południu Europy.

Wspólnie z krajami nadbałtyckimi przy wykorzystaniu środków z UE zrealizowaliście Państwo projekt „Las Bałtycki”. Jakie są główne efekty tej współpracy?

Był to projekt realizowany ze środków Interreg IIIB, czyli tzw. „środków miękkich”, nieinwestycyjnych. Uczestniczyło w nim 24 partnerów z 8 krajów regionu Morza Bałtyckiego. Z Polski nasza Dyrekcja oraz Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego. Przez dwa lata pracy w tym projekcie mogliśmy zapoznać się, jak w lasach krajów partnerskich rozwiązuje się wiele zagadnień związanych z gospodarką leśną i jej funkcjonowaniem, np.: zalesienia gruntów porolnych, ochrona przyrody i bioróżnorodności w lasach, społeczne funkcje lasów, zarządzanie lasami prywatnymi i tworzenie stowarzyszeń prywatnych właścicieli leśnych czy kanadyjska koncepcja lasów modelowych. Zorganizowaliśmy kilka międzynarodowych konferencji, m.in. dotyczącą roli kobiet w leśnictwie (była ona czwartą tego typu konferencją na świecie), czy też pięciodniową terenową konferencję poświęconą porównaniu koncepcji lasów modelowych z leśnymi kompleksami promocyjnymi funkcjonującymi w naszym kraju od 1994 r. Efekt tego – rozwój sieci lasów modelowych w Europie – będzie tematem kolejnego projektu, do którego chcemy przystąpić z wykorzystaniem środków Interreg IV.

Czy istnieją odpowiednie środki z Unii Europejskiej, żeby w Polsce sprywatyzować Państwa działalność? Niewątpliwie Unia będzie do tego dążyła, gdyż jesteście Państwo monopolistami...

Takich bezpośrednich prób chyba nie będzie. Jest to po prostu nierealne. Jedynym problemem jest zwrot mienia czy rekompensata za jego utracenie. Ten problem powinno rozwiązać państwo polskie. Jesteśmy dobrej myśli, że nie będzie zwrotów w postaci fizycznej, czyli w postaci lasów. Chroni przed tym ustawa o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju, uchwalona w roku 2001.

Współdziałacie Państwo z wyższymi uczelniami, głównie z Uniwersytetem Przyrodniczym w Poznaniu. Czego dotyczy ta współpraca?

Współpracujemy m.in. z Wydziałem Leśnym tego uniwersytetu oraz z Instytutem Dendrologii Polskiej Akademii Nauk w Kórniku. Współdziałanie dotyczy bieżących problemów związanych z gospodarką leśną. Wykonywane są na naszą rzecz ekspertyzy, tzw. „szybkie badania”. Określają one zjawiska przyrodnicze, na podstawie których wnioskujemy, czy na terenie lasów dzieje się coś złego, a tym samym należałoby wykonać czynności ochronne. Jednocześnie w wielu innych placówkach w kraju wykonuje się badania podstawowe na rzecz Lasów Państwowych. Są one zlecane przez Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych w zakresie hodowli lasów, ich ochrony, jak również działań ekonomicznych. Jednostką wiodącą jest Instytut Badawczy Leśnictwa w Warszawie. Studenci odbywają u nas praktyki, a po studiach leśnych proponujemy im roczne staże w nadleśnictwach. Pomagaliśmy uczelni wielokrotnie, wspierając prace remontowe, kupując sprzęt audiowizualny i narzędzia naukowe, które do dziś wspomagają proces dydaktyczny.

 Co jest zagrożeniem dla Lasów?

Są to zazwyczaj ludzie. Jest powiedzenie księdza profesora Zięby, że wszystkie problemy lasu leżą poza lasami. Największym zagrożeniem są podpalenia czy pożary. Obecnie narasta też zagrożenie związane z nielegalnym wjeżdżaniem do lasu quadami i samochodami terenowymi, których w Polsce jest dość dużo, a ich właściciele często jeżdżą nimi po lasach, choć jest to ustawowo zabronione. Istnieją też problemy globalne, jak np. ocieplenie klimatu, które zaczyna nas dotykać.

A co z nielegalnymi wysypiskami śmieci?

Staramy się je zlokalizować, próbujemy zainteresować tym problemem też samorządy, żeby opracowywać system zabierania śmieci. W tej mierze jest jeszcze dużo do zrobienia. Metodami prawnymi i ekonomicznymi chcemy ograniczyć ich wywóz do lasu. Mamy z tym naprawdę wielki problem i paradoksalnie w ostatnim czasie zwiększyła się ilość nielegalnych wysypisk w lasach. Ważnym działaniem jest podnoszenie świadomości ekologicznej społeczeństwa, głównie dzieci i młodzieży. Rocznie organizujemy na terenie naszej dyrekcji bezpłatne zajęcia dla około 150 tysięcy osób.

Czy skład drzewostanów w Polsce jest optymalny i czy człowiek powinien w to ingerować?

Cała praca leśników ukierunkowana jest w taki sposób, aby skład naszych drzewostanów był optymalny, aby odpowiednie gatunki drzew rosły na odpowiednich dla siebie siedliskach. Dodając do tego jeszcze kilka zagadnień – np.: odpowiednie zmieszanie drzew, kształtowanie drzewostanów pod kątem ich odporności na huraganowe wiatry, zanieczyszczenia czy funkcje społeczne, jakie mają pełnić, czy wreszcie zaszłości historyczne w prowadzeniu gospodarki leśnej – nie jest to łatwe zadanie. Należy również pamiętać, że oprócz funkcji społecznych i ochronnych lasy pełnią również funkcje gospodarcze, czyli ich zadaniem jest także dostarczanie drewna i tym samym ingerencja człowieka jest tu potrzebna.

 Jaki duch będzie przyświecać zbliżającej się 90 rocznicy utworzenia Dyrekcji Lasów Państwowych w Poznaniu?

Leśnik wie, że w lesie 90 lat to niewiele, bo np. sosnę najczęściej zaczyna się wycinać, gdy przekroczy wiek 100 lat, a dąb w wieku 140 lat. Tym samym wiemy, że 90 lat to z jednej strony – jak dla dobrego funkcjonowania organizacji – całkiem sporo, a z drugiej strony niewiele. Będziemy więc świętować w umiarkowanie pozytywnym duchu.   

Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Poznaniu:

•  jest jedną z 17 regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych w naszym kraju
•  rocznie pozyskuje się tutaj około 1,9 mln m3 drewna użytkując tylko około 75% możliwości produkcyjnych wielkopolskich lasów
•  to ponad 440 tysięcy ha gruntów Skarbu Państwa, na których gospodaruje 25 nadleśnictw, a w nich 359 leśnictw
•  na jej terenie położonych jest 71 rezerwatów przyrody i 12 parków krajobrazowych
•  25% powierzchni całej RDLP zajmują obszary Natura 2000
•  występuje tu najliczniejsza w całej Polsce populacja bociana czarnego – 90 gniazd lęgowych
•  w 2008 roku staraniem i na koszt leśników zebrano tu ponad 6000 m3 śmieci, co kosztowało ponad 580 tys zł
•  każdego roku leśnicy z RDLP w Poznaniu organizują bezpłatne zajęcia z zakresu edukacji przyrodniczej dla około 150 tysięcy osób, głównie dzieci i młodzieży