 Marek Bryl
Przyszłość energetyczna WielkopolskiRozwój Wielkopolski pozostaje w ścisłym związku z rozwojem kraju. Wielkopolska posiada umiarkowane warunki dla rozwoju społeczno-gospodarczego. W kraju postrzegana jest jako region o wysokiej kulturze rolnej, z dobrze rozwiniętymi usługami, pracowitym i gospodarnym społeczeństwem. System ponadregionalnych powiązań infrastrukturalnych, swobodny przepływ myśli, technologii i ludzi sprawia, że coraz większego znaczenia nabiera umiejętność wykorzystania wiedzy i innowacyjność. Mimo odmiennych uwarunkowań rozwoju, najważniejszym celem jest rozwój zrównoważony, czyli zapewnienie równowagi pomiędzy korzystaniem ze środowiska a jego ochroną i zachowaniem dla przyszłych pokoleń.
Jednym z najważniejszych elementów kształtujących strukturę funkcjonalno-przestrzenną Wielkopolski jest środowisko przyrodnicze. Spójny system przyrodniczy województwa tworzą, wzajemnie uzupełniające się, krajowy i europejski system obszarów chronionych oraz sieć korytarzy ekologicznych. Częścią systemu przyrodniczego są zasoby kopalin. Najważniejsze z nich to kopaliny zapewniające bezpieczeństwo energetyczne. W Wielkopolsce należą do nich: węgiel brunatny, gaz ziemny, ropa naftowa. Zasoby węgla brunatnego wynosiły w 2007 r. 4 540 mln ton. W tym czasie wydobyto 15,2 mln ton węgla brunatnego (26% rocznego wydobycia krajowego). Węgiel udokumentowano w 28 złożach, z czego 23 zlokalizowane są w rejonie Konina i Turku. Obecnie eksploatowanych jest 7 złóż, a w dalszej kolejności przewiduje się eksploatację 5. Złoża eksploatowane węgla brunatnego i złoża przewidziane do eksploatacji zaspokoją zapotrzebowanie na surowiec elektrowni Konin, Pątnów i Adamów do 2040 r.
Istotne znaczenie mają również złoża gazu ziemnego. Na terenie województwa występuje 60 udokumentowanych złóż tej kopaliny. Zasoby wydobywalne gazu w 2007 r. wynosiły 42,8% zasobów krajowych, z czego wydobyto 1 979 mln m3 (38,2% wydobycia krajowego).
Spośród udokumentowanych 84 złóż ropy naftowej, w województwie wielkopolskim występuje tylko 6, które stanowią 31,5% zasobów krajowych. W 2007 r. wydobyto 9,96 tys. ton ropy naftowej (1,4% wydobycia krajowego). Największymi obecnie udokumentowanymi złożami ropy naftowej są: złoże Lubiatów i Grotów występujące na pograniczu województwa wielkopolskiego i lubuskiego. Według wstępnego rozpoznania w rejonie tym istnieje możliwość udokumentowania kolejnych złóż.
„Polityka energetyczna Polski do 2025 r.” przyjęta przez Radę Ministrów 4 stycznia 2005 r. przewiduje stały wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną. Szczególnie istotnym zagadnieniem staje się zapewnienie wystarczającego potencjału wytwórczego tej energii, z odpowiednim wykorzystaniem krajowych źródeł energii pierwotnej. Zgodnie z tym dokumentem, w dalszym ciągu dużą rolę będzie odgrywał węgiel kamienny i węgiel brunatny. Wymogi rozwoju zrównoważonego wymuszają dążenia do ochrony powietrza, ograniczenia emisji dwutlenku węgla i ochrony powierzchni ziemi poprzez wzrost produkcji energii ze źródeł odnawialnych, a także poprzez budowę elektrowni jądrowych.
Produkcja energii elektrycznej w Wielkopolsce, w 2007 r., wyniosła 8,6% energii elektrycznej wyprodukowanej w Polsce. Zespół Elektrowni Pątnów – Adamów – Konin S.A. wyprodukował w rozpatrywanym roku około 84% energii elektrycznej wytworzonej w województwie (11 536 GWh). Z odnawialnych źródeł energii uzyskano w regionie 0,5%, natomiast z pozostałych nośników energii (węgiel kamienny, ropa naftowa, gaz ziemny) wytworzono 15,5% energii elektrycznej.
Zaspokojenie zaopatrzenia na energię elektryczną wymaga sprawnego systemu przesyłu energii. Krajowy System Elektroenergetyczny to infrastruktura sieciowa, którą tworzą źródła wytwarzające energię elektryczną, sieć linii najwyższych napięć 220 kV i 400 kV, stacje najwyższych napięć, a także połączenia transgraniczne z systemami krajów sąsiednich. Obecnie przez teren województwa wielkopolskiego przebiegają fragmenty dwóch linii elektroenergetycznych 400 kV relacji Plewiska – Krajnik oraz Ostrów Wielkopolski – Pasikurowice o łącznej długości około 100 km, a około 262 km sieci 400 kV znajduje się w budowie. Długość 16 linii elektroenergetycznych 220 kV wynosi 814 km. Infrastrukturę sieciową województwa uzupełnia 9 stacji najwyższych napięć, w tym 3 znajdujące się przy elektrowniach Zespołu Elektrowni Pątnów – Adamów – Konin S.A. Zainstalowana moc zespołu elektrowni wynosi obecnie 2 457 MW, co stanowi 84% zainstalowanej mocy elektrycznej w Wielkopolsce i 6,9% mocy zainstalowanej w Polsce.
Położenie województwa wielkopolskiego w stosunku do głównych korytarzy sieci elektroenergetycznych kraju, umożliwia dalszą rozbudowę systemu, stwarzając szansę na pełne pokrycie zapotrzebowania na energię elektryczną przez przemysł i gospodarkę. Wpływa ono w sposób zasadniczy na bezpieczeństwo energetyczne regionu, umożliwiając połączenie sieci elektroenergetycznej województwa z liniami wyprowadzającymi energię elektryczną z istniejących i planowanych elektrowni.
Zużycie energii elektrycznej w województwie w roku 2007 stanowiło 8,8% zużycia krajowego. Do najbardziej energochłonnych sektorów gospodarki w Wielkopolsce należą sektor drobnych odbiorców oraz przemysł i budownictwo, których łączny udział stanowił 78,6% zużytej energii w regionie.
Zapotrzebowanie na energię elektryczną w województwie w latach 2003 – 2007 rosło w tempie 3,06% średniorocznie i było zgodne z założeniami Polityki energetycznej Państwa do 2025 r. Oznacza to wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną o 80% w stosunku do roku 2005.
Wymusza to poszukiwanie nowych źródeł energii. W polityce energetycznej Unii Europejskiej zakłada się zwiększenie wykorzystania odnawialnych w zużyciu energii ogółem do 20%, redukcję emisji gazów cieplarnianych o 20%, zmniejszenie zużycia energii o 20%.
 Obecnie w Wielkopolsce niecałe 0,5% energii elektrycznej uzyskiwane jest ze źródeł odnawialnych. Możliwości ich wykorzystania są ściśle związane z istniejącymi uwarunkowaniami regionu, zwłaszcza dotyczącymi środowiska przyrodniczego. Do odnawialnych źródeł energii, które potencjalnie mogą być wykorzystane na obszarze Wielkopolski zalicza się energię: wiatru, geotermalną, wód powierzchniowych, słoneczną oraz biomasę i biogaz.
Energia odnawialna umożliwia wykorzystanie lokalnych zasobów środowiska przyrodniczego. Ograniczenia związane zwłaszcza z ochroną środowiska przyrodniczego oraz wymogi technologiczne sprawiają, że uzyskanie „ekologicznej” energii wymaga znacznych nakładów finansowych. Realizacja wielu inwestycji bez wsparcia w postaci dofinansowania ze środków regionalnych, krajowych lub europejskich będzie nieopłacalna i nie dojdzie do skutku.
Wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną w najbliższych latach może spowodować zachwianie poziomu bezpieczeństwa energetycznego kraju i regionu oraz niezawodności dostaw energii, a tym samym wymusi konieczność poszukiwania innych źródeł energii. W dyskusji nad bezpieczeństwem energetycznym kraju nie może zabraknąć rozważań nad ewentualną budową elektrowni jądrowej. Wielkopolska od dawna była wskazywana jako region potencjalnej lokalizacji elektrowni jądrowej. W latach 80. Polska Agencja Atomistyki na podstawie długoletnich badań i analiz wskazała w miejscowości Klempicz lokalizację drugiej – po Żarnowcu – elektrowni jądrowej. Zdaniem specjalistów była to jedna z najlepszych możliwych lokalizacji na terenie Polski. Dziś lokalizacja elektrowni w Klempiczu ponownie może być brana pod uwagę jako jedna z wielu proponowanych w kraju.
Po 25 latach od decyzji dotyczących lokalizacji energetyki atomowej w Polsce, istnieje konieczność ponownego rozważenia możliwości lokalizacji elektrowni atomowej na obszarze Wielkopolski. Do rozważenia pozostaje wykorzystanie terenów wskazanych wcześniej dla takiej lokalizacji oraz terenów w rejonie Konina i Turku. Za tą drugą lokalizacją przemawiają: rozbudowana infrastruktura techniczna – sieci i urządzenia, wyjątkowa dostępność komunikacyjna drogowa i kolejowa tego rejonu oraz korzystne warunki zaopatrzenia w wodę. Nie bez znaczenia jest też możliwość wykorzystania wyspecjalizowanej kadry, związanej z systemem produkcji i dystrybucji energii.
Pomimo wyczerpania dostępnych złóż węgla brunatnego po 2040 r., Wielkopolska może nadal posiadać swój udział w wytwarzaniu energii elektrycznej w kraju. Decyzja należy do polityków i specjalistów. |
