środa, 19 styczeń 2022 23:14

Od genu do ekosystemu. O Wydziale Biologii i Nocy Biologów

Z prof. UAM dr hab. Beatą Messyasz dziekanem Wydziału Biologii UAM, prof. dr hab. Małgorzatą Garnczarską prodziekanem ds. studenckich Wydziału Biologii UAM, prof. UAM dr hab. Jakubem Kosickim prodziekanem ds. nauki i współpracy międzynarodowej,  dr hab. Markiem Żywickim prodziekanem ds. rozwoju,  prof. UAM dr hab.  Agnieszką Ludwików kierownikiem Studiów Doktoranckich na Wydziale Biologii i dyrektor Szkoły Doktorskiej Nauk Przyrodniczych UAM rozmawia

BM: Nie da się ukryć, że nauki biologiczne są jednym z najbardziej złożonych obszarów nauki. Naukowcy, badacze zatrudnieni na Wydziale Biologii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu, realizują swoje pasje naukowe na wszystkich poziomach organizacji biologicznej; tj. od pojedynczych molekuł po całe ekosystemy, zajmujące najbardziej egzotyczne i/lub niedostępne obszary naszej planety. Co ważne, wszystkich, a jest nas naprawdę sporo, ponieważ wydział zatrudnia ponad 350 osób, łączy pasja do wyjaśniania zawiłości otaczającego świata. Przejrzysta struktura organizacyjna, nowoczesny park aparaturowy i horyzontalne zarządzanie sprawia, że od lat jesteśmy rozpoznawalnym Wydziałem Biologii w Polsce i UE. 

Jest oczywiste, że Uczelnia to nie tylko badania naukowe ale również – kształcenie. Od lat hołubimy zasadzie, że wysoki standard kształcenia zarówno studentów, jak i doktorantów wynika z wysokiej jakości badań; mówiąc więc wprost nauka i kształcenie są naczyniami nierozerwanie połączonymi. Nie da się tego wszystkiego zapewnić bez zewnętrznego wsparcia finansowego, czyli tzw. grantów. 

O właśnie, jesteście Państwo liderami w pozyskiwaniu grantów, bo jest ich aż 14 w ostatnim konkursie. Proszę przybliżyć ten niewątpliwy sukces.

JK: Tak, czternastu pracowników naukowych naszego Wydziału uzyskało finansowanie z ostatnich edycji Narodowego Centrum Nauki w ramach konkursów OPUS oraz PRELUDIUM, więc jest to dla nas bardzo dobra wiadomość, gdyż utrzymujemy od kilku lat standard ich pozyskiwania na poziomie 30%. Cieszy przede wszystkim to, że profil uzyskiwanych projektów naukowych nawiązuje do światowych nurtów badawczych związanych m.in. z terapią genową i ewolucjonizmem. Mówiąc tak trochę w naszym wydziałowym narzeczu, działamy tak, aby zachodni świat naukowy nam nie oddalił się zbyt szybko. 

Realizacja tak dużej liczby projektów wymaga na pewno odpowiedniej infrastruktury, o którym już Pani dziekan wspomniała?

MŻ: Tak, wydział co roku inwestuje bardzo duże środki w infrastrukturę badawczą. Duże zróżnicowanie tematyczne realizowanych projektów oznacza, że musimy zapewnić szeroki wachlarz aparatury badawczej. Pomimo, że te stosunkowo tańsze instrumenty można nabywać w ramach przyznanych grantów, zakup dużych urządzeń pozostaje w gestii wydziału. W ostatnim roku udało nam się na przykład doposażyć wydział w dwa bardzo specjalistyczne mikroskopy, co umożliwiło utworzenie unikalnej w skali kraju pracowni pozwalającej na badanie preparatów w bardzo wysokiej rozdzielczości oraz na obrazowanie 3D tkanek. Planujemy już dalszy rozwój naszego zaplecza mikroskopowego – w rządowej Polskiej Mapie Infrastruktury Badawczej umieszczone zostało utworzenie na naszym wydziale w najbliższych latach Centrum Krioobrazowania.

Równie ogromnym wyzwaniem, które przed nami stoi jest zapewnienie odpowiednich warunków dla hodowli organizmów prowadzonych na wydziale. Mamy ich pełną rozpiętość – od mikroorganizmów, przez grzyby, rośliny i ryby, aż po kręgowce. Ciągle rosnąca liczba realizowanych projektów badawczych powoduje, że zaczyna nam brakować miejsca w tym zakresie. Dlatego rozpoczynamy właśnie prace nad modernizacją części budynku, aby wygospodarować przestrzeń na pomieszczenia hodowlane.

Inwestujemy również duże środki w zapewnienie wysokiej jakości nauczania. Co roku dydaktyczne sale laboratoryjne wyposażane są w najnowszy sprzęt, taki jaki nasi absolwenci spotkają w wiodących firmach biotechnologicznych. Remontujemy, rozbudowujemy i doposażamy również pracownie komputerowe, które z powodu szybkiego rozwoju technik badawczych stosowanych w biologii, coraz częściej są niezbędne do realizacji przedmiotów do tej pory stricte laboratoryjnych.

Jak rozumiem beneficjentami projektów są także doktoranci, czyli przyszłe pokolenia polskich naukowców? 

AL: Tak, i to w dużej mierze, jest to efekt działalności organizacyjnej wydziału i oczywiście pracy dziekanów, którzy w stosowny sposób sprawują pieczę nad formułą nauki, która jest tutaj realizowana. Pani dziekan jest zwolenniczką ubiegania się o finansowanie zewnętrzne, co w dużej mierze jest już naszą wydziałową tradycją. Nie da się bowiem ukryć, że niezależność finansowa to wolność i autonomiczność w badaniach naukowych. Pamiętajmy, że granty są zdobywane w ramach konkursów, więc wiemy, że badania które uzyskują finansowanie są na pewno wartościowe i na światowym poziomie. Zewnętrzne finansowanie badań to światowy standard i dają nam dodatkową kadrę w osobach postdoków, ale także tych najmłodszych badaczy, właśnie doktorantów osadzających się u nas na wydziale, którzy przyczyniają się do rozwoju naukowego dyscypliny, a także do renomy uczelni na świecie.

Szkoły doktorskie nigdy w systemie polskiej nauki nie funkcjonowały i wiem, że na UAM szkoły doktorskie cały czas mówiąc biologicznie – ewoluują 

AL: W minionym roku szkoła doktorska przeszła znacząca transformację. Z jednej szkoły doktorskiej na uniwersytecie wyłoniło się pięć, analogicznie do szkół dziedzinowych. Obecnie w szkole realizuje rozprawy doktorskie około stu doktorantów, w tym 15% to obcokrajowcy.

Skąd przyjechali?

AL: Są to osoby z Ukrainy, Chin, Kazachstanu, Pakistanu, Indii, raczej z wschodniej części globu. Natomiast gdyby patrzeć holistycznie, jeżeli chodzi o naszą dyscyplinę jest tu ogromny przekrój, bo mamy doktorantów z Ameryki Środkowej, Azji, Hiszpanii, czy UK. Przyciąga ich do nas przede wszystkim doskonałość naukowa. Nie przyciąga ich ustrukturyzowany program kształcenia, który oferuje szkoła. Atrakcyjna jest dla nich tematyka badań naukowych, zwracają uwagę na aktualne i „modne” działalności naukowe jak ochrona klimatu, ekologia, ewolucja biologiczna, mRNA – te dziedziny są dla nich bardzo ciekawe i przyciągające. Ważna także jest agronomia. Nie reprezentujemy jej jako takiej, ale pokazujemy rośliny uprawne, pracę z nimi, co szczególnie interesuje osoby na przykład z Indii, które bardzo cenią sobie właśnie znajomość narzędzi i badania podstawowe prowadzone w kierunku opracowywania upraw, które są bardziej tolerancyjne na stresy, suszę czy patogeny.

Wydział ma ogromne doświadczenie, dużą bazę publikacyjną, sporo badań właśnie w tych kierunkach i zachęca ich to, co przez ostatnią dekadę się dzieje – pokuszę się o takie stwierdzenie – mamy coraz więcej badaczy, którzy pracują w tych gałęziach nauki związanych z terapią genową czy poszukiwaniem leków. Mamy też coraz więcej doktorantów pasjonujących się tą tematyką i chcących służyć ludzkości.

Aby trafić do szkoły doktorskiej trzeba najpierw ukończyć tradycyjne dwustopniowe studia. Czy dydaktyka akademicka nadąża za tempem odkryć naukowych ? 

MG: Wciąż aktualnym zadaniem pozostaje przebudowa myślenia o procesie kształcenia, upowszechnienie podejścia opisywanego jako Student-Centred Learning, które tworzy przestrzeń do wdrożenia nowoczesnych strategii edukacyjnych, m.in. tutoringu, o którym wspomniałam wyżej, a także  research-based learning i problem-based learning. Nowoczesne modele dydaktyki akademickiej podkreślają aktywność studenta, autonomię myślenia, samodzielność w rozwiązywaniu problemów, myślenie krytyczne oraz rozwój kompetencji miękkich. Studia na Wydziale Biologii dostarczają nie tylko wiedzy teoretycznej i umiejętności związanych z kierunkiem i specjalnością studiów, ale także rozwijają umiejętności kognitywne studenta, takie jak rozumienie, krytyczne myślenie, analizowanie, interpretowanie oraz pozwalają na nabycie niezbędnych kompetencji społecznych. 

Wiem że prowadzicie państwo kierunki takie jak biologia, ochrona środowiska czy biotechnologia, ale czy staracie się Państwo otwierać także nowe kierunki – tak aby gonić uczelnie zachodnie?

MG: Od tego roku wprowadzamy nowy program studiów na kierunku bioinformatyka. Postęp technologiczny ostatnich lat w sposób znaczny zwiększył znaczenie bioinformatyki i zapotrzebowanie na umiejętności praktyczne pozwalające na  podejmowanie i rozwiązywanie nowatorskich problemów na styku technologii i współczesnej biologii i medycyny oraz w zakresie pozyskiwania i przetwarzania danych biomedycznych. 

Mamy także nowy program studiów, w ramach którego kształcimy przyszłych nauczycieli biologii i przyrody. Nowe kierunki opieramy na znakomitym potencjale naukowym grup badawczych prowadzących badania wpisujące się w najnowsze kierunki rozwoju światowej nauki.

Nasza oferta dydaktyczna jest szeroka, prowadzimy m.in. dwa kierunki w  języku angielskim. Studentom kierunku environmental protection oferujemy możliwość uzyskania podwójnego dyplomu UAM i Uniwersytetu w Kilonii. W ramach kierunku biotechnology rozwijamy nowe ścieżki kształcenia, takie jak poszukiwanie innowacyjnych terapii chorób człowieka, tworzenie leków nowej generacji, rozwój medycyny regeneracyjnej w oparciu o komórki macierzyste oraz zastosowanie nano- i biomateriałów w medycynie.

Dużo uwagi poświęcamy także współpracy z sektorem pozaakademickim. Efektem współpracy z pracodawcami jest chociażby program studiów na kierunku biologia i zdrowie człowieka, który ma wypełnić zapotrzebowanie na specjalistów w zakresie ochrony i wspomagania zdrowia ludzi i zdrowia środowiskowego.

Prowadzimy także zajęcia terenowe w ciekawych przyrodniczo  zakątkach naszego kraju, ale proponujemy  również  kurs biologii tropikalnej w Ugandzie lub kurs biologii polarnej na Spitsbergenie. 

Jakie inicjatywy dydaktyczne są podejmowane na Wydziale Biologii?

MG: Kształcenie to drugi, obok nauki, ważny filar działalności Wydziału Biologii. Wprowadzenie tutoringu akademickiego, indywidualizacja ścieżki kształcenia, integrowanie prac dyplomowych z badaniami naukowymi pracowników badawczo-dydaktycznych, intensywna wymiana międzynarodowa studentów, to tylko niektóre przykłady naszych inicjatyw dydaktycznych. Od 2017 roku na Wydziale Biologii wsparciem dla nowoprzyjętych studentów w realizacji celów naukowych jest program KRAB – Kierowania Rozwojem Aktywności Badawczej, wdrażający tutoring do praktyki akademickiej. Program ten cieszy się dużym zainteresowaniem studentów I roku, a wymiernym efektem aktywności uczestników programu KRAB, są opublikowane prace naukowe oraz projekty naukowe realizowane w ramach BestStudentGrant – konkursu, w którym  najlepsi studenci I roku studiów uzyskują finasowanie na realizację swoich pierwszych projektów badawczych. W czterech edycjach tego konkursu mamy 11 laureatów z Wydziału Biologii. Od tego roku akademickiego rozszerzamy zakres edukacji spersonalizowanej w ramach tutoringu dla studentów wyższych lat oraz wprowadzamy na Wydziale Biologii nową formę edukacji spersonalizowanej – mentoring. Służy temu realizacja projektu  WILK - Wsparcie I Lokowanie Kompetencji.  Dzięki relacji jaka tworzy się pomiędzy studentem i tutorem powstaje przestrzeń, w której może rozwinąć się pasja, kreatywność studenta, chęć wytyczania celów i ich realizacji. To także umocnienie podmiotowego traktowania studentów, rozwijanie systemu wyłaniania oraz kształtowania talentów naukowych. Praca z tutorem jest szczególnie przydatna np. wtedy, gdy student stoi przed wyzwaniem ukierunkowania swoich zainteresowań i wyboru ścieżki kształcenia. Wsparcie mentora jest natomiast szczególnie istotne, gdy podopieczny stoi przed wyzwaniem, np. przygotowania wniosku o dofinansowanie badań naukowych. I na tym polu możemy się pochwalić sukcesami studentów Wydziału Biologii. W trzech edycjach konkursu Study@Reserch studenci I roku studiów II stopnia  uzyskali finansowanie 19 projektów badawczych. Jak widać, na naszym wydziale umiejętność pisania wniosków grantowych i pozyskiwania środków na badania ze źródeł zewnętrznych posiadają nie tylko pracownicy i  doktoranci, ale także studenci. 

Jesteście Państwo przed Nocą Biologów. Jak ta edycja będzie wyglądać, czy będzie w wersji online, czy może zrezygnujecie Państwo z tej wersji?

BM:  Kolejna, już XI Noc Biologów odbędzie się 14 stycznia 2022 roku w systemie hybrydowym. Zaproponowane zostanie kilka wydarzeń, które odbędą się na miejscu w postaci warsztatów i wówczas będą przychodziły ze szkół małe grupy z nauczycielem, posiadające wcześniej rezerwacje i dzięki temu redukując kontakty między sobą. Większość zajęć będzie odbywała się w trybie online, co mieliśmy okazję przećwiczyć w styczniu tego roku, gdyż X edycja Nocy Biologów odbyła się w całości w trybie online.

­Trochę szkoda, bo pamiętam tu tłumy tych ciekawych młodych i bardzo młodych ludzi...

BM: Zgadza się, ale z drugiej strony taki system prowadzenia czy prezentacji różnych wydarzeń online ma też swoje plusy, ponieważ osoby zainteresowane (uczestnicy) w bardzo szybki sposób mogą się przemieszczać pomiędzy różnymi uczelniami i wybrać sobie większy wachlarz wydarzeń, które wpisują się w ich pasje. Oczywiście bezpośredni udział w doświadczeniach laboratoryjnych, mówimy o młodzieży i młodszym pokoleniu, czyli bezpośrednia możliwość dotknięcia na żywo eksponatów jest nie do przecenienia. Mamy nadzieję, że w kolejnych edycjach wydarzenia odbędą się w tradycyjnym trybie stacjonarnym.

A na co mogą uczestnicy liczyć w styczniu, co będzie przeważać?

BM: Proponowany tytuł przewodni XI edycji Nocy Biologów nawiązuje do rezolucji Parlamentu Europejskiego z 6 czerwca 2021 roku na rzecz bioróżnorodności 2030 i brzmi: „Różnorodność biologiczna: od genu do ekosystemu”. Planowane wydarzenia obejmą w swojej tematyce zmiany bioróżnorodności w odniesieniu do szybko postępujących zmian klimatu. 

Mariola Zdancewicz

 

Warte uwagi

Organizujemy eventy firmowe

event1

Dom Wydawniczy Netter – wydawca magazynu Merkuriusz Polska prowadzi również działalność w obszarze organizowania konferencji, zjazdów, jubileuszy oraz „lecia” firm. Możemy pochwalić się ciekawymi rozwiązaniami, pełnym oddaniem w realizację danego projektu i fantazją. Najważniejszy dla nas jest zleceniodawca i to jemu służymy całą naszą wiedzą, dlatego uważamy, że warto być właśnie z nami.

Więcej…

 © Merkuriusz Polska | Redakcja: tel. +48 501 180 575, +48 515 079 888, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.