poniedziałek, 26 październik 2020 20:11

O aukcjach dębowego drewna, kurhanach z epoki brązu i diabelskim kamieniu

z Nadleśniczym Wiesławem Bulińskim z Nadleśnictwa Krotoszyn rozmawia Merkuriusz

Wtajemniczonym Nadleśnictwo Krotoszyn kojarzy się jednoznacznie z dębami…

Absolutnie, dąb w Krotoszynie zajmuje ponad siedem tysięcy hektarów. To prawie czterdzieści procent powierzchni nadleśnictwa. Lasy te nazywane są zwyczajowo  dąbrowami krotoszyńskimi. Należą do najcenniejszych obiektów leśnych w Europie Środkowej, dostarczają  drewno, zachowując jednocześnie unikatowe walory środowiska przyrodniczego. W naszym nadleśnictwie znajduje się jeden z dwóch dużych, liczących ponad cztery tysiące hektarów, zwartych kompleksów lasów dębowych w Polsce.

Wspomniał Pan o cennym drewnie. Czy właśnie z nim wiąże się Giełda Krotoszyńska?

Aukcja Cennego Drewna Dębowego organizowana jest w Krotoszynie od 1990 roku. Było to pierwsze takie wydarzenie w powojennej historii Polski. Sprzedaje się na niej drewno dębowe pochodzące z nadleśnictw zgrupowanych w poznańskiej dyrekcji. Zwykle ponad połowa wystawianego surowca pochodzi z Krotoszyna. Warto wspomnieć, że jest to jedyne w Polsce miejsce, gdzie można kupić drewno w trakcie ustnej licytacji. W styczniu przyszłego roku aukcja odbędzie się już po raz trzydziesty.

Dlaczego zdecydowano się na taką formę sprzedaży?

Przed zmianami ustrojowymi roku 1989 drewno do zakładów przetwórczych dostarczano na podstawie potrzeb ilościowych i jakościowych poszczególnych fabryk. Wszystko odbywało się po cenach regulowanych. Tym samym zasadom podlegało drewno okleinowe. Wraz ze zmianą sytuacji polityczno-gospodarczej możliwe stały się modyfikacje dotychczasowych zasad sprzedaży. Poznańscy leśnicy zdawali sobie sprawę z wyjątkowości surowca. Ten fakt, w powiązaniu ze względami ekonomicznymi, zadecydował o poszukiwaniu najlepszego sposobu sprzedaży.  Warto wspomnieć, że w tym czasie nikt nie potrafił określić wartości takiego surowca „na wolnym rynku”. Ówczesny zastępca dyrektora ds. technicznych Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w Poznaniu, Zbigniew Żywicki, podjął decyzję o zorganizowaniu pierwszej aukcyjnej sprzedaży drewna w powojennej Polsce, która odbyła się 17 grudnia 1990 roku. Ceny były ponad dwukrotnie wyższe od tych uzyskiwanych na rynku krajowym. Stały się one również podstawą do powstania pierwszego komercyjnego cennika na drewno w powojennej historii Lasów Państwowych. Tak rozpoczęła się historia Międzynarodowej Aukcji Cennego Drewna Dębowego, która od 1992 roku odbywa się zawsze w trzeci czwartek stycznia.

Czym odznacza się drewno przeznaczane do sprzedaży na aukcji?

Sprzedajemy tu najcenniejsze kłody pochodzące z normalnych cięć przewidzianych w Planie Urządzenia Lasu. Nigdy nie wyszukuje się najcenniejszych drzew w innych miejscach niż te zaplanowane. Drewno odznacza się równomiernym, wąskim usłojeniem, jednorodną barwą i niewielką ilością wad. Wszystkie te cechy powodują, że jest ono szczególnie cenione w przemyśle okleinowym. Możliwość pozyskania tak interesującej dębiny jest efektem cech genetycznych, specyficznych warunków przyrodniczych oraz pracy wielu pokoleń leśników. Aby podkreślić wyjątkowość surowca pochodzącego z płyty krotoszyńskiej (nadleśnictwa Krotoszyn, Jarocin, Piaski i Taczanów), zarejestrowano znak towarowy „DĄB KROTOSZYŃSKI”, który nabija się na kłodach pochodzących z tego terenu.

Czy wartość dąbrów krotoszyńskich mierzy się tylko cenami drewna?

Jak już wspomniałem, dąbrowy krotoszyńskie należą do najcenniejszych kompleksów leśnych w Europie Środkowej. Decyduje o tym nie tylko, a może nie przede wszystkim, wartość techniczna drzewostanów. Są to lasy wyjątkowe ze względu na skomplikowany układ przyrodniczy, który się tu wytworzył. Osobliwością jest również fakt, że tak żyzne i cenne lasy zachowały się w rolniczym krajobrazie Wielkopolski. Wykształciły się tu ważne siedliska przyrodnicze, głównie grądy i kwaśne dąbrowy zasiedlone przez wiele równie cennych gatunków zwierząt. Naszą wizytówką są dzięcioły. Odnotowano tu osiem z dziesięciu występujących w Polsce gatunków, z dzięciołem średnim na czele. Jest to drugi co do znaczenia (po Puszczy Białowieskiej) obszar występowania tego gatunku w Polsce. Z tych powodów nasze lasy objęto ochroną w ramach dwóch obszarów Natura 2000. Możliwości rozwoju tych złożonych ekosystemów zależą w dużej mierze od podłoża. Nasze dęby rosną na specyficznych, ciężkich i nieprzepuszczalnych glebach, w których nie występuje podsiąk wody gruntowej. Skazane są zatem na gospodarowanie wyłącznie wodą opadową. Z tego powodu nie wykształcają one palowego systemu korzeniowego sięgającego na kilka metrów w głąb ziemi, ale rozwijają go płasko pod powierzchnią, podobnie jak świerki. Dlatego są bardzo wrażliwe na zaburzenia klimatyczne.

Oprócz walorów przyrodniczych w naszych lasach występuje również wiele zachowanych obiektów kultury materialnej. Jednymi z ciekawszych są kurhany z epoki brązu, których mamy ponad sto. Nagromadzenie tych obiektów jest wyjątkowe w skali kraju. Występują  zarówno w skupieniach po kilkadziesiąt, np. cmentarzysko w Smoszewie liczące trzydzieści pięć sztuk, jak i pojedynczo. Zachowanie tych grobowców nienaruszonymi jest dla nas bardzo istotne. Dwa miejsca – cmentarzysko w Smoszewie i kurhany w pobliżu Gliśnicy – są przygotowane do zwiedzania. W Smoszewie odtworzono konstrukcję jednego z kurhanów i zbudowano nad nim kładkę, aby każdy mógł się zapoznać z budową kopca. 

W okolicach Krotoszyna znajdziemy także wiele miejsc związanych z historią regionu, np. Studnię św. Marcina, Dąb Rozdrażewskich, Krzyże Jubileuszowe ustawione w 1933 roku przez Olgierda Czartoryskiego czy liczne pomniki, kamienie i kapliczki upamiętniające zarówno dawnych właścicieli okolicznych majątków, jak i wydarzenia nie tak odległe. Staramy się, aby pamięć o tych miejscach nie zaginęła, np. w tym roku planowaliśmy akcję sadzenia klonów Dębu Rozdrażewskich. Jest to dąb rosnący w miejscu, gdzie według legendy mieli się gromadzić mieszkańcy okolic Krotoszyna, by pod wodzą Jakuba Hieronima Rozdrażewskiego stawiać opór najeźdźcy szwedzkiemu w czasie potopu. Niestety pandemia pokrzyżowała nasze plany.

W lasach nadleśnictwa znaleźć można ponad dwadzieścia pomników przyrody, będą też nowe. O jakich okazach mowa?

Krotoszyńskie pomniki przyrody to przede wszystkim okazałe drzewa, głównie pojedyncze okazy, ale mamy też cztery grupy drzew i jedną aleję. W tym roku zaproponowaliśmy objęcie kolejnych czterech drzew tą formą ochrony. Oprócz tego są również trzy głazy narzutowe.

Jednym z pomników na terenie Nadleśnictwa Krotoszyn jest pewien owiany tajemnicą kamień, zwany “diabelskim”... Czy rzeczywiście jest diabelski?

Z głazem narzutowym w leśnictwie Sokołówka o obwodzie ponad siedemnastu metrów  związana jest  legenda, dzięki której został on nazwany diabelskim kamieniem. Jest to duży okaz, a czy jest diabelski? Dość powiedzieć, że każdy może zobaczyć odciśnięte na nim ślady czarcich kopyt i czarciego „siedzenia”. Warto go odwiedzić, aby poznać legendę zapisaną na tablicy informacyjnej, zgodnie z którą mieszkaniec jednej z okolicznych wsi powinien zostać wpisany do panteonu bohaterów narodowych i... odpowiedzieć sobie na pytanie kim był.

We wrześniu po raz drugi odbyła się akcja #sadziMY z Prezydentem. Jak przebiegła? Ile sadzonek rozdano?

Dzięki inicjatywie Prezydenta RP i Pierwszej Damy każdy mógł posadzić własne drzewko. Była to okazja do zwrócenia uwagi na rolę drzew i lasów w przyrodzie, a także na drewno jako najbardziej ekologiczny surowiec. Ideą akcji jest to, aby sadzonki rozdawane przez leśników trafiły poza las, czyli żeby jak najwięcej drzew pojawiało się w naszym otoczeniu. Każde z tych małych drzewek ma szansę stać się dorodnym przedstawicielem swojego gatunku, wiążąc w czasie wzrostu węgiel z atmosfery i tworząc w swoim otoczeniu korzystne warunki dla innych roślin, grzybów czy zwierząt. Mieszkańcy Krotoszyna i okolic odebrali w tym roku kilkaset sadzonek przygotowanych przez nasze nadleśnictwo.

Jakie priorytety i wyzwania stają dziś przed Państwem?

Od kilku lat obserwujemy znaczne braki w ilości opadów atmosferycznych. Bezśnieżne zimy i gorące lata z niewielką ilością opadów powodują duże zakłócenia w funkcjonowaniu ekosystemów leśnych. Braki wody są tak duże, że nawet rok bieżący, który nie był szczególnie gorący, a opady były powyżej średniej (według danych z naszej stacji meteo do tej pory spadło czterysta sześćdziesiąt pięć milimetrów deszczu), nie poprawił sytuacji. Drzewa zmagają się ze stresem, ich odporność maleje, a ciepłe i suche lata sprzyjają szkodnikom, głównie owadom. Nakręca się spirala chorobowa. Wiadomo, na pochyłe drzewo kozy skaczą. Obserwujemy wzmożone usychanie drzew, które musimy możliwie szybko usuwać z lasu, aby szkodniki w nich się rozwijające nie zabijały kolejnych. To duże wyzwanie. Ciągle liczymy na to, że następna zima będzie śnieżna i pozwoli rozpocząć proces odbudowy zasobów wody w glebie.

Aby przeciwdziałać problemowi suszy, aktywnie włączamy się w programy budowy małej retencji nizinnej. Stawiamy zastawki, budujemy zbiorniki wodne i mokradła, krótko mówiąc staramy się zatrzymać jak najwięcej wody w lesie. 

Wyzwaniem jest także komunikacja ze społeczeństwem. Coraz więcej ludzi interesuje się lasem i często każdy ma swoje cele z nim związane. Intencje różnych grup interesariuszy są często sprzeczne ze sobą. My musimy próbować to wszystko pogodzić, znajdując złoty środek. Cały czas staramy się prowadzić trwale zrównoważoną gospodarkę leśną tak, aby nieprzerwanie dostarczać na rynek drewno, jednocześnie nie powodując utraty leśnych walorów przyrodniczych. Warto zwrócić uwagę na fakt, że żadnej powierzchni, z której wytniemy drzewa nie porzucamy i na każdej z nich możliwie szybko wprowadzamy nowe pokolenie. To powoduje oczywiście pewne zakłócenia krajobrazu, ale rany szybko się zabliźniają. Nasze lasy są certyfikowane przez organizacje międzynarodowe, które potwierdzają, że gospodarujemy w nich zgodnie z najwyższymi standardami. Potwierdzeniem prawidłowej gospodarki w naszych lasach są również wyniki inwentaryzacji zasobów leśnych wykonywanej co dziesięć lat przed sporządzeniem Planu Urządzenia Lasu. Z dekady na dekadę wzrasta zapas drewna na pniu, średni wiek drzewostanów, ilość martwego drewna w lesie etc. Liczby te są dowodem na to, że pomimo ciągłego użytkowania, las nie musi tracić wartości przyrodniczej. Funkcje gospodarcze, społeczne i przyrodnicze da się pogodzić. To w krotoszyńskich lasach gospodarczych wyznaczono obszary Natura 2000, sześć rezerwatów, ponad dwadzieścia pomników przyrody. To pod ich sklepieniem ukryte są skarby kultury materialnej, jak wspominane kurhany. Zatem nie trzeba się martwić, bo nasze lasy są w dobrych rękach.

Ten rok to także wyzwania związane z pandemią COVID-19. Zwiększa się niepewność otoczenia gospodarczego, co przekłada się na konieczność podejmowania działań zabezpieczających ciągłość funkcjonowania nadleśnictwa.

Warte uwagi

Organizujemy eventy firmowe

event1

Dom Wydawniczy Netter – wydawca magazynu Merkuriusz Polska prowadzi również działalność w obszarze organizowania konferencji, zjazdów, jubileuszy oraz „lecia” firm. Możemy pochwalić się ciekawymi rozwiązaniami, pełnym oddaniem w realizację danego projektu i fantazją. Najważniejszy dla nas jest zleceniodawca i to jemu służymy całą naszą wiedzą, dlatego uważamy, że warto być właśnie z nami.

Więcej…

 © Merkuriusz Polska | Redakcja: tel. +48 501 180 575, +48 515 079 888, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.